AVG chống rụng quả trước thu hoạch trên táo, lê: dùng thế nào

Quả táo, lê chín dần thì tự sản sinh ethylene. Chất này làm cuống quả lỏng ra, quả rụng xuống đất trước khi kịp hái. Aminoethoxyvinylglycine (AVG) là một trong những công cụ được dùng để giữ quả trên cây lâu hơn. Bài này tóm tắt cơ chế, thời điểm phun theo khuyến nông đại học, tác động đến độ chín, màu, độ cứng và rủi ro. Phần lớn số liệu dưới đây được thử trên táo; với lê, nhà vườn cần đối chiếu nhãn và khuyến cáo địa phương.

AVG tác động vào đâu trong chuỗi ethylene

Ethylene được cây tạo ra qua nhiều bước, trong đó có một enzyme tên ACC synthase. AVG chặn enzyme này, nên lượng ethylene sinh ra giảm. Theo các tài liệu của Virginia Tech và Rutgers, khi ethylene thấp thì quá trình phân giải tinh bột, quả mềm đi, cuống lỏng ra và vỏ lên đỏ đều chậm lại.

Cần phân biệt với 1-MCP. AVG làm cây ít sinh ethylene hơn; còn 1-MCP bám vào thụ thể ethylene, khiến mô quả không nhận được tín hiệu dù ethylene vẫn có mặt. Dạng 1-MCP phun trước thu hoạch (Harvista) được khuyến cáo phun sát ngày hái, trong khoảng 3 ngày trước thu hoạch, trong khi AVG phải phun sớm hơn nhiều. Nhà vườn quan tâm đến nguyên liệu 1-MCP có thể xem thêm 1-MCP nguyên liệu.

Thời điểm phun: yếu tố quyết định hiệu quả

AVG không phải thuốc cứu cấp: nó cần thời gian để làm chậm quá trình chín.

• Giống hái một lần: phun khoảng 4 tuần trước ngày dự kiến hái. Cách này lùi thời điểm hái và cho quả thêm thời gian lên màu.

• Giống hái nhiều lần (như Gala, Honeycrisp): phun 7 đến 14 ngày trước lứa hái đầu. AVG không làm chậm lứa đầu nhưng giữ quả cho các lứa sau.

• Thử nghiệm Virginia Tech trên Gala: một lần phun liều đầy đủ khoảng 3 tuần trước thu hoạch giảm rụng từ 39% đến 80% so với cây không phun, đo hai tuần sau ngày hái bình thường. Hai lần phun nửa liều (3 tuần và 1 tuần trước hái) cho kết quả tương đương một lần liều đầy đủ.

Hiệu lực của AVG kéo dài hơn NAA. Theo Rutgers, một lần phun NAA 10 ppm giữ quả được khoảng 7 đến 10 ngày, hai lần cách nhau 5 ngày giữ được 10 đến 14 ngày. Virginia Tech lưu ý NAA liều cao (từ 20 ppm) hoặc phun nhiều lần có thể làm quả chín sớm hơn, ngược với AVG.

Liều dùng đã được nghiên cứu

Mức liều khác nhau tùy nước và dạng sản phẩm, nên nhà vườn phải theo nhãn đăng ký tại nơi mình canh tác. Để tham khảo: tài liệu Virginia Tech ghi liều nhãn ở Mỹ là 333 g sản phẩm trên mỗi acre (chứa 50 g hoạt chất), kèm chất bám dính organosilicone và cần ít nhất 6 giờ khô ráo sau phun; thời gian cách ly theo nhãn Mỹ là 7 ngày.

Trong một nghiên cứu trên táo Red Chief công bố năm 2012 (Yildiz và cộng sự, Scientia Horticulturae), AVG ở 150, 300 và 600 mg/L phun 4 tuần trước ngày hái dự kiến đều làm giảm đáng kể tỷ lệ rụng và lượng ethylene, đồng thời làm chậm mất độ cứng và phân giải tinh bột. Cũng trong thí nghiệm này, hai lần phun NAA (4 và 2 tuần trước hái) không kiểm soát được rụng quả.

Tác động đến độ chín, độ cứng và nứt cuống

• Độ cứng và bảo quản: quả xử lý AVG giữ độ cứng và chỉ số tinh bột cao hơn lúc hái và sau khoảng 3 tháng trữ lạnh.

• Nứt đầu cuống: trong thí nghiệm trên Gala, quả không xử lý bị nứt khoảng 32%, còn nhóm dùng AVG liều đầy đủ gần như không nứt. AVG làm tốt hơn cả Harvista và ProVide (GA4+7) ở chỉ tiêu này.

Rủi ro: màu đỏ và độ ngọt chậm lên

Nhược điểm chính của AVG là làm quả chín chậm, kéo theo màu đỏ và độ ngọt tích lũy chậm hơn. Thử nghiệm Honeycrisp tại Winchester, Virginia (hai vụ 2023 và 2024, mỗi nghiệm thức chỉ ba lặp lại) cho thấy ReTain dùng riêng có tỷ lệ rụng thấp nhất ở mọi lần đánh giá, nhưng cũng có chỉ số phân giải chlorophyll và góc màu cao nhất, nghĩa là vỏ chuyển từ xanh sang đỏ chậm, và anthocyanin thấp hơn. Trong thí nghiệm Gala, độ Brix lúc hái cũng thấp hơn.

Nhóm tác giả nghiên cứu năm 2025 (Tipu, Jahed, Sherif) thử phối AVG với ACC, tiền chất của ethylene. Tổ hợp này vẫn giảm rụng đáng kể so với đối chứng, mà màu đỏ và anthocyanin tốt hơn AVG dùng riêng, độ cứng vẫn giữ được. Đây mới là kết quả hai vụ ở một điểm, chưa phải khuyến cáo đại trà.

Lưu ý an toàn

• Đọc kỹ nhãn: liều, thời gian cách ly, đối tượng cây trồng được đăng ký tại nơi sử dụng. Các con số nêu trong bài chỉ để tham khảo từ nghiên cứu.

• Dùng đồ bảo hộ khi pha và phun; tránh phun lúc sắp mưa.

• Thử trên một lô nhỏ trước, theo dõi tinh bột, độ cứng và màu để chọn đúng thời điểm hái. Giống hái nhiều lần cần tính lại lịch hái vì lứa đầu không được lùi.

• Giống khó lên màu hoặc vùng thiếu nắng nên cân nhắc kỹ, vì AVG có thể làm màu muộn hơn.

Tóm lại

AVG là chất chặn khâu tổng hợp ethylene, giảm rụng quả và kéo dài thời gian hái, nhưng phải phun sớm (khoảng 3 đến 4 tuần trước hái với giống hái một lần) và chấp nhận rủi ro chậm đỏ, chậm ngọt. 1-MCP chặn ở khâu thụ thể, phun sát ngày hái; NAA là biện pháp cứu cấp ngắn ngày.

Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.

Tài liệu tham khảo: Virginia Tech, Tree Fruit Horticulture Updates, bài về ReTain giảm rụng quả trước thu hoạch (2013); Rutgers Plant and Pest Advisory, Pre-Harvest Drop Control for Apples; Virginia Cooperative Extension, SPES-701 về AVG và 1-MCP trên táo Gala; Virginia Cooperative Extension, SPES-712NP, tổng hợp nghiên cứu Tipu, Jahed, Sherif (2025) về ACC kết hợp AVG; Yildiz K., Ozturk B., Ozkan Y. (2012), Scientia Horticulturae 144:121-124.

Ảnh minh họa: MikeyMoose, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).