Axit abscisic (S-ABA) lên màu nho: thời điểm, nồng độ, rủi ro

Nho đỏ trồng ở vùng nóng thường chín mà vỏ vẫn nhạt màu, vì nhiệt độ cao khi chín làm cây tích lũy ít anthocyanin, sắc tố tạo màu đỏ tím. Một hướng xử lý đã được nghiên cứu nhiều năm là phun axit abscisic dạng S-ABA, dạng hoạt tính của hoóc-môn abscisic (ABA). Bài này tổng hợp các thử nghiệm nước ngoài về thời điểm, nồng độ, tương tác và rủi ro.

S-ABA tác động thế nào đến màu vỏ nho

Khi phun S-ABA lên chùm nho, nhóm nghiên cứu của Koyama và cộng sự (Brazil, đăng trên Frontiers in Plant Science, 2018) ghi nhận các gen tổng hợp anthocyanin như CHI, F3H, DFR, UFGT và các yếu tố điều khiển VvMYBA1, VvMYBA2 được kích hoạt mạnh hơn nho không xử lý.

Thời điểm phun

Mốc tham chiếu là véraison, lúc trái bắt đầu đổi màu và mềm đi. Tài liệu trình bày tại hội nghị ASHS 2013 (do nhóm kỹ thuật của nhà sản xuất Valent BioSciences báo cáo, nên cần đọc có cân nhắc) xác định véraison là lúc 50% trái thu hoạch được đã mềm, và cho rằng cửa sổ phun khá rộng, từ véraison đến cuối mùa thu hoạch.

• Nho Benitaka (Brazil, 2019): thử phun trước véraison, đúng véraison và sau véraison, mỗi lần có lần phun thứ hai cách 10 ngày. Phun ở bất kỳ mốc nào đều tăng anthocyanin và chỉ số màu; hiệu quả mạnh nhất khi phun trước hoặc đúng véraison.

• Nho Selection 21 (Brazil, 2018): phun lần đầu 7 ngày sau véraison và lần hai 21 ngày sau véraison cho màu tốt nhất trong các tổ hợp đã thử.

• Nho Isabel (Brazil, 2014): mức 400 mg/L phun 7 ngày sau véraison, cộng một lần nữa 10 ngày trước thu hoạch, cho phản ứng anthocyanin mạnh nhất, kể cả trong nước ép.

Như vậy kết quả giữa các thử nghiệm khá nhất quán ở ý chính: phun sớm quanh véraison và lặp lại một lần thường cho màu tốt hơn một lần duy nhất. Khoảng cách hai lần phun thay đổi từ 10 đến 21 ngày tùy nghiên cứu.

Nồng độ đã được nghiên cứu

Các con số dưới đây là mức đã thử trong nghiên cứu, không phải liều dùng cho vườn của nhà vườn. Hãy theo nhãn của sản phẩm S-ABA đăng ký tại nơi sử dụng.

• Nghiên cứu Brazil trên Selection 21 so sánh 200 và 400 mg/L. Hai lần phun 400 mg/L cho anthocyanin trong vỏ khoảng 1,15 đến 1,18 mg/g, trong khi nho đối chứng chỉ 0,12 đến 0,18 mg/g.

• Các thử nghiệm khác (Benitaka, Isabel, Clone 21) cũng chọn 400 mg/L làm mức tốt nhất; một nghiên cứu trên Clone 21 ghi nhận S-ABA làm tăng anthocyanin ở mọi nồng độ và thời điểm đã thử, nhưng hiệu quả cao nhất là hai lần 400 mg/L, cách nhau 15 ngày.

• Trong thử nghiệm Selection 21, dung dịch được phun với lượng nước 800 L/ha và có thêm chất hoạt động bề mặt không ion (0,3 mL/L) để dung dịch bám và loang trên chùm.

Tương tác và phối trộn

Các bài báo tôi tổng hợp chủ yếu thử S-ABA đơn lẻ kèm chất hoạt động bề mặt, nên chưa có dữ liệu đủ tin cậy về phối chung với phân bón lá hoặc chất điều hòa khác. Nhà vườn cần pha theo nhãn, hoặc thử một thùng nhỏ trước khi pha hàng loạt. Với chất bám, loang trải, dùng loại và liều nhãn sản phẩm S-ABA cho phép, ví dụ nhóm phụ gia loang trải silicone chỉ nên dùng nếu nhãn chấp nhận.

So với ethephon, một biện pháp cũng được dùng để lên màu nho, tài liệu ASHS 2013 mô tả ethephon "có thể không ổn định và gây mềm trái". Một nghiên cứu ở Israel trên nho Crimson Seedless (theo tóm tắt) ghi nhận ethephon lên màu kém hơn S-ABA.

Rủi ro và giới hạn

• Trái mềm hơn. Trong thử nghiệm Selection 21, độ cứng trái giảm khi phun S-ABA, mạnh nhất với hai lần 400 mg/L (15,7 N so với 25,3 N ở nho đối chứng năm 2014). Các tác giả lưu ý độ mềm có thể rút ngắn thời gian bảo quản, nhưng chưa đánh giá điều này; trái nứt không tăng. Nghiên cứu Crimson Seedless (theo tóm tắt) lại không thấy ảnh hưởng độ cứng, nên có thể tùy giống.

• Không tăng đường. Nghiên cứu Benitaka cho thấy chất rắn hòa tan, độ chua và tỷ lệ giữa hai chỉ số này không đổi. Nhãn đăng ký ở Úc cũng ghi sản phẩm chưa được chứng minh làm tăng đường, nên cần để trái trên cây đến khi đạt độ ngọt thị trường yêu cầu, đừng hái sớm chỉ vì màu đã đẹp.

• Không cứu được mọi điều kiện. Nhãn cũng cảnh báo khi ngày đêm quá nóng, tải trái nặng hoặc cây sinh trưởng kém thì màu đỏ có thể vẫn không đạt. Màu thường hiện sau khoảng 5 đến 7 ngày kể từ lần phun.

• Dữ liệu còn hẹp. Phần lớn thử nghiệm ở Brazil, trên vài giống; giống và vùng khác cần thử lại ở quy mô nhỏ.

Lưu ý an toàn

Đọc kỹ nhãn về nồng độ, số lần phun và thời gian cách ly trước thu hoạch. Mang găng tay, kính, khẩu trang khi pha và phun.

Tóm lại

S-ABA là công cụ được nghiên cứu khá bài bản để cải thiện màu nho đỏ ở vùng nóng. Các thử nghiệm đều nghiêng về hai lần phun, bắt đầu quanh véraison, mức 400 mg/L; tuy vậy độ mềm trái và chi phí cần cân nhắc. Nên thử vài hàng và so màu với hàng đối chứng.

Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.

Tài liệu tham khảo: Koyama R. và cộng sự, Frontiers in Plant Science (2018), về abscisic acid, anthocyanin và gen tổng hợp ở nho bàn vùng cận nhiệt đới; Shahab M. và cộng sự, Agronomy 9(4):164 (2019), về nho Benitaka; Embrapa, nghiên cứu về thời điểm và nồng độ abscisic acid trên nho không hạt (2014); Semina: Ciências Agrárias (2014), về nho Isabel; Fritts R. và cộng sự, hội nghị ASHS (2013), về S-ABA lên màu nho; nhãn đăng ký sản phẩm S-ABA tại Úc.

Ảnh minh họa: Philip Larson, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).