6-BA tỉa thưa trái táo: thời điểm, nồng độ và rủi ro

6-BA (6-benzyladenine, còn viết 6-BAP) là cytokinin tổng hợp. Ở vùng trồng táo ôn đới, nó được dùng như chất tỉa thưa trái sau hoa: giảm bớt trái non để số trái còn lại lớn hơn và cây đỡ ra trái cách năm. Hiệu quả của 6-BA phụ thuộc mạnh vào thời điểm và thời tiết, nên phun sai cửa sổ là mất tác dụng hoặc tỉa quá tay. Dưới đây là số liệu từ tài liệu của Đại học Guelph (Canada) và NC State (Mỹ). Chúng chỉ để tham khảo; liều dùng thực tế phải theo nhãn sản phẩm.

Sản phẩm tham chiếu và hoạt chất

Tài liệu của Cline (Đại học Guelph, 2009) so sánh hai chế phẩm: MaxCel chứa 6-BA 1,9% (19,9 g/L) và không có gibberellin; Accel chứa 6-BA 1,8% cộng GA4+7 0,18%. Nghĩa là MaxCel là 6-BA thuần, còn Accel có thêm gibberellin. Cytokinin thúc đẩy phân chia tế bào, nhưng trên trái non quá nhiều cytokinin lại làm trái rụng, nên mới có tác dụng tỉa thưa. Cline nhận xét MaxCel ở 100 đến 150 ppm cho phản ứng tỉa thưa mạnh hơn mức người ta kỳ vọng từ Accel ở liều tương đương.

Cửa sổ thời gian

• Tỉa thưa: phun khi trái non đạt 5 đến 15 mm (Cline, 2009).

• Tăng cỡ quả với tỉa nhẹ hoặc không tỉa: 2 đến 4 lần phun, bắt đầu từ lúc rụng cánh hoa, lặp lại sau mỗi 3 đến 10 ngày.

• Nhiệt độ: Kon (NC State Extension, 21/4/2020) viết rằng 6-BA tỉa kém khi nhiệt độ cao nhất ban ngày dưới 68 độ F (20 độ C), kể cả tăng liều. Lời khuyên là chỉ phun vào ngày đủ ấm; tác giả cũng cảnh báo chờ điều kiện lý tưởng có thể đẩy thời điểm phun sang lúc trái đã trên 20 mm.

Từ đó rút ra một điều: nếu cửa sổ 5 đến 15 mm trùng đợt lạnh, tăng liều không phải cách bù. Cần theo dõi cả kích cỡ trái lẫn dự báo nhiệt.

Nồng độ đã được đưa vào khuyến cáo

Bảng gợi ý trong tài liệu của Cline, tính theo nồng độ 6-BA, với 1 đến 2 lần phun cho mức tỉa thưa:

• 10 đến 50 ppm: chỉ để tăng cỡ quả (2 đến 4 lần phun).

• 50 đến 75 ppm: tỉa nhẹ kèm tăng cỡ.

• 75 đến 100 ppm: tỉa vừa.

• 100 đến 150 ppm: tỉa mạnh, dùng cho giống khó tỉa.

• 150 đến 200 ppm: rất mạnh.

Nhận xét của tác giả: dưới 50 ppm không hiệu quả để tỉa thưa, còn muốn cải thiện cỡ quả bằng một lần phun thì cần ít nhất 50 ppm. Phản ứng tỉa tăng theo nồng độ. Giống đã cho kết quả tốt gồm Empire, McIntosh, Idared và Gala. Nhãn thời điểm đó cho phép tối đa 2 lần phun khi tỉa thưa, 4 lần khi tăng cỡ, tổng không quá 22,5 L sản phẩm (446 g 6-BA) mỗi hecta mỗi vụ. Trong thí nghiệm trên Royal Gala/M.9 năm 2008 trong cùng tài liệu, các nghiệm thức MaxCel 20 và 40 mg/L phun 4 lần, có hoặc không carbaryl, không khác biệt có ý nghĩa thống kê về năng suất và khối lượng quả trung bình so với tỉa tay. Có thể phối với carbaryl cho giống khó tỉa, khi đó tác dụng mạnh hơn nhiều. Nhãn có thể đã thay đổi; hãy đối chiếu bản hiện hành.

Kỹ thuật phun

• Phun loãng, không cô đặc quá 2 lần so với lượng nước chuẩn.

• Phủ đều, kỹ toàn tán, vì thuốc chỉ tác động nơi tiếp xúc.

• Chọn ngày ấm như đã nêu ở trên.

Rủi ro cần lường

• Tỉa quá tay: liều cao, hoặc phối carbaryl, làm phản ứng mạnh lên rõ rệt. Nên bắt đầu từ mức thấp trên giống chưa quen.

• Tỉa không đủ: do lạnh, phun muộn khi trái quá lớn, hoặc liều dưới 50 ppm.

• Phối sai: theo Cline, không dùng MaxCel cùng NAA hoặc NAD (phối chung hay phun riêng) trong cùng một vụ trên Delicious hoặc Fuji, vì có thể tạo quả nhỏ dị dạng.

• Thời gian cách ly: nhãn MaxCel được Cline nêu là 86 ngày trước thu hoạch (Accel 28 ngày). Luôn lấy số mới từ nhãn hiện hành.

Lưu ý an toàn

Đọc nhãn về cây trồng được đăng ký, liều, số lần phun và thời gian cách ly. Mang đồ bảo hộ khi pha và phun, không để thuốc trôi vào nguồn nước. Số liệu trong bài đến từ táo ôn đới; không áp thẳng cho giống hay điều kiện khác khi chưa thử trên diện hẹp.

Tóm lại

6-BA tỉa thưa tốt nhất khi trái non 5 đến 15 mm và ngày đủ ấm, trên 20 độ C. Mức liều quyết định độ mạnh: từ 50 đến 75 ppm là tỉa nhẹ, trên 100 ppm là mạnh. Rủi ro lớn nhất là chọn sai ngày phun và phối sai thuốc, nên cần theo dõi kích cỡ trái, thời tiết và thử trước trên một số cây.

Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website. Nhà vườn có thể tham khảo Cytokinin 6BA 98%.

Tài liệu tham khảo: Cline J.A., Đại học Guelph, Thinning with 6-BA (MaxCel) and Enhancing Return Bloom using Ethephon and NAA; Cline J.A., Đại học Guelph, Thinning with MaxCel and Growth Control with Apogee, 2009; Kon T., NC State Extension, Crop Load Management Update, 21/4/2020.

Ảnh minh họa: Natalka Ukraine, Wikimedia Commons (CC BY 4.0).