Mepiquat chloride trên bông: thời điểm, liều chia nhỏ, rủi ro

Bông vải gặp thời tiết thuận, nhiều đạm, đủ ẩm là vươn lóng rất nhanh: tán rậm, quả ở phía dưới thiếu sáng, dễ rụng. Mepiquat chloride (MC) là chất điều hòa sinh trưởng được dùng phổ biến nhất để giữ bông cân đối. Câu hỏi thực tế không phải có nên dùng hay không, mà là dùng lúc nào, mỗi lần bao nhiêu và khi nào thì không nên phun. Bài này tổng hợp từ tài liệu khuyến nông đại học và nghiên cứu công bố ở Hoa Kỳ.

Mepiquat chloride tác động thế nào

Theo tài liệu ANR-2591 của Đại học Auburn (Alabama), gibberellin thúc đẩy giãn tế bào, còn MC ức chế quá trình tổng hợp gibberellin nên hạn chế tế bào giãn ra. Kết quả là diện tích lá, độ dài thân và lóng giảm, tán gọn hơn, cây thấp hơn.

Cần nhớ MC không làm co mô đã có. Nó chủ yếu tác động lên sinh trưởng mới, tức khoảng bốn đến năm đốt trên cùng của thân chính và phần cành ngoài. Vì vậy phun muộn khi cây đã vươn cao thì chỉ chặn được phần phát triển tiếp theo.

Hai kiểu chương trình phun

Với sản phẩm MC 4,2% (0,35 lb mỗi gallon) phổ biến ở Mỹ, tài liệu của Auburn nêu các chương trình sau (tính trên mỗi acre, quy đổi gần đúng sang lít mỗi ha để dễ hình dung):

• Bắt đầu quanh lúc nở hoa đầu: 8 đến 16 oz mỗi acre (khoảng 0,6 đến 1,2 L/ha), các lần sau cách 1 đến 3 tuần với liều tương tự, có thể đến 24 oz (khoảng 1,75 L/ha).

• Liều thấp chia nhỏ, bắt đầu từ lúc nụ bằng đầu que diêm (matchhead square): 2 đến 4 oz mỗi acre (khoảng 0,15 đến 0,3 L/ha), tối đa năm lần cách nhau 1 đến 2 tuần, hai lần cuối có thể đến 8 oz.

• Giới hạn: 24 oz mỗi lần và 48 oz mỗi vụ (khoảng 1,75 và 3,5 L/ha), khớp với giới hạn 48 fl oz trên nhãn 4,2% do cơ quan EPA đăng ký.

Tài liệu của Đại học bang North Carolina cho biết kết quả ổn định nhất khi phun lúc bông cao ít nhất 24 inch (khoảng 61 cm) ở đầu giai đoạn nở hoa (5 đến 6 hoa trắng trên 25 feet hàng), và có thể phun lặp sau 10 đến 14 ngày nếu cây còn vươn quá mức. Nhà vườn lưu ý đây là liều của sản phẩm 4,2% ở Mỹ. Các sản phẩm khác nồng độ không quy đổi trực tiếp được, nên luôn theo nhãn của chế phẩm đang dùng.

Quyết định theo cây, không theo lịch

Auburn đưa ra vài chỉ báo để biết cây có cần MC hay không:

• Tỷ lệ chiều cao trên số đốt (H:N). Từ giữa giai đoạn nụ đến nở hoa: dưới 1,2 là cây bị stress, 1,2 đến 1,7 là bình thường, trên 1,9 là sinh trưởng mạnh. Giữa nở hoa: dưới 1,8, từ 2,0 đến 2,2 và trên 2,5 tương ứng.

• Số đốt trên hoa trắng đầu tiên (NAWF). Từ 7 trở lên là mong muốn ở đầu nở hoa, trên 9 cần can thiệp mạnh tay, từ 6 trở xuống ít hoặc không cần phun, còn từ 5 trở xuống là đã cutout.

• Độ dài lóng. Khi lóng giữa đốt thứ 4 và thứ 5 tính từ ngọn dài quá 2,5 đến 3 inch (khoảng 6 đến 7,5 cm) thì cần hành động.

Rủi ro khi dùng sai

• Phun khi cây đang stress. Hướng dẫn khuyến nông của Đại học bang Oklahoma nêu rõ không nên phun khi cây chịu stress, và MC không giúp cây hồi phục từ thiệt hại do thời tiết hay bệnh trước đó.

• Phun quá sớm trên cây yếu hoặc chậm lớn. Một báo cáo tại hội nghị Beltwide Cotton năm 1999 (North Carolina) xem cutout sớm, tăng stress và giảm năng suất là các rủi ro khi phun sớm trên cây như vậy.

• Phun ở cutout ít giá trị. Auburn ghi nhận thí nghiệm ô nhỏ cho thấy phun muộn không trực tiếp tăng năng suất, chỉ có thể hỗ trợ rụng lá và thu hoạch. Nghiên cứu ở North Carolina và Georgia cũng thấy ít tác động đến năng suất và chất lượng sợi.

Áp dụng cho nhà vườn

Nguyên tắc chung rút ra từ các tài liệu trên là phun nhẹ, chia nhỏ và theo dõi phản ứng của cây, thay vì một liều nặng. Kiểm tra cây thường xuyên, đo chiều cao và đếm đốt, ghi lại ngày phun để phần sau điều chỉnh. Nếu cần nguyên liệu để phối trộn tham khảo, nhà vườn có thể xem Mepiquat Chloride 98% hoặc bộ phối trộn tham khảo COMBO CHẶN ĐỌT MEPI, đồng thời đọc kỹ hướng dẫn pha trước khi dùng.

Lưu ý an toàn

• Đọc kỹ nhãn: cây trồng được phép, liều, số lần phun tối đa và thời gian cách ly.

• Mang găng tay, khẩu trang, kính và quần áo bảo hộ khi pha, phun.

• Không phun khi cây đang hạn, úng, nóng gắt hoặc vừa chịu tổn thương.

Tóm lại

Mepiquat chloride giúp gọn tán và cân đối sinh trưởng bông, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thời điểm và tình trạng cây. Chia liều nhỏ từ sớm, phun theo chỉ báo trên cây, tránh cây đang stress và không kỳ vọng phun muộn sẽ cứu năng suất là các điểm xuyên suốt trong tài liệu khuyến nông.

Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.

Tài liệu tham khảo: Brown S., Sandlin T. (2019, rà soát 2022), How to Think About Cotton: Plant Growth Regulators (ANR-2591), Auburn University, Alabama Cooperative Extension System. North Carolina State University Extension, Cotton Information, chương Plant Growth Regulators (2024). Oklahoma State University Extension, Plant Growth Regulator Use in Oklahoma Cotton. Beltwide Cotton Conferences Proceedings (1999) và nhãn EPA mepiquat chloride 4,2%.