6-BA kích phân cành cây giống táo trong vườn ươm: liều, thời điểm
Phun 6-BA vào ngọn cây giống táo để tạo cành bên ngay năm ươm: thời điểm theo chiều cao cây, mức nồng độ đã nghiên cứu, giống, gốc ghép và rủi ro.
Cây giống táo một năm tuổi thường chỉ có một thân thẳng, rất ít cành bên. Với vườn trồng mật độ cao, cây giống có sẵn cành bên (cây "có lông vũ", tiếng Anh feathered tree) được ưa chuộng hơn cây thân trơn. Ở vùng ươm ấm và ẩm, ngọn chính vươn mạnh nên cây càng ít tự phân cành. Phun cytokinin 6-benzyladenine (6-BA) lên đỉnh sinh trưởng là giải pháp được nghiên cứu nhiều ở Mỹ, châu Âu và Nam Mỹ. Bài này tóm tắt cơ chế, thời điểm, các mức nồng độ đã thử nghiệm và rủi ro.
Vì sao 6-BA làm cây giống phân cành
Chồi ngọn tiết auxin đi xuống thân, giữ các mầm nách bên dưới ở trạng thái ngủ (ưu thế ngọn). Cytokinin tác dụng ngược lại: kích thích phân chia tế bào và đánh thức mầm nách. Phun 6-BA vào vùng ngọn đang vươn làm tăng tỷ lệ cytokinin/auxin tại các mầm nách non, giúp mầm bật ngay trong mùa sinh trưởng. Cành bật kiểu này gọi là cành sớm (sylleptic).
Vì chỉ các mầm nách mới hình thành gần ngọn phản ứng, 6-BA phải phun lặp lại theo nhịp vươn của ngọn, và kết quả phụ thuộc nhiều vào giống, gốc ghép, nhiệt độ.
Thời điểm phun theo chiều cao cây
Khuyến nông Đại học Cornell (Mỹ): lần đầu khi cây cao khoảng 71–76 cm (28–30 inch); các lần sau khi ngọn vươn thêm khoảng 13 cm (5 inch), thường cách 7–10 ngày; tổng cộng 3–4 lần.
Thực tế ở Ý (theo cùng tài liệu): 3–4 lần cách nhau 5–7 ngày, sau khi phun cần ít nhất 3 giờ nhiệt độ từ 18°C trở lên.
Serbia (Radivojević và cộng sự, 2015): hai lần, lần một khi cây cao 70 cm, lần hai sau hai tuần.
Brazil (Rufato và cộng sự, 2019): bắt đầu khi chồi ghép Maxi Gala cao khoảng 50–60 cm, lặp lại cách 14 ngày.
Các mức nồng độ đã được nghiên cứu
Đây là mức tham khảo từ nghiên cứu, không phải khuyến cáo chung cho mọi giống và vùng; nên thử trên lô nhỏ trước.
Cornell: chương trình đề xuất 6-BA 500 ppm (500 mg/L), 3–4 lần, có chất bám dính. Ở mức này, phun 1–3 lần chỉ làm giảm nhẹ sinh trưởng ngọn.
Serbia: so sánh 300, 600, 1.200 và 1.800 mg/L. Mức 300 mg/L không có tác dụng; 1.200 mg/L tốt nhất về số cành, tổng chiều dài cành và số cành dài trên 20 cm. Hỗn hợp 6-BA + GA4+7 ở 500 mg/L chỉ cho phân cành yếu, ở 1.000–2.000 mg/L tăng số cành tương đương nhau.
Brazil: số cành tăng theo liều 6-BA và 6-BA + GA4+7 trên cả bốn tổ hợp gốc ghép ở mùa đầu; mùa thứ hai phản ứng kém đồng đều hơn.
Điểm chung: liều quá thấp gần như vô hiệu; tăng liều thì tăng số cành nhưng cành ngắn hơn, cây có thể thấp hơn.
Giống và gốc ghép
Ở Serbia, Jonagold không phản ứng với nghiệm thức nào, còn Čadel phản ứng rõ. Tài liệu Cornell xếp Empire, Sun Fuji, Linda Mac và Macoun vào nhóm khó phân cành, và cho biết các gốc Geneva như G.935, G.11, G.30 cho cành ngang hơn, trung bình nhiều hơn khoảng 3,5 cành mỗi cây so với gốc Malling hoặc Budagovsky. Nhóm Brazil nhận định khí hậu cận nhiệt đới ẩm khiến ngọn vươn mạnh, cây ít cành, nên phân cành khó hơn vùng ôn đới.
Cách phun
Nhắm vào ngọn: chỉ cần phun đỉnh sinh trưởng và lá non quanh đó bằng bình đeo vai một béc. Theo Cornell, phun cả cây không tăng phân cành, và không cần tuốt lá.
Nhiệt độ: phun buổi sáng, khoảng 18–21°C; tránh buổi chiều khi trời từ 32°C trở lên.
Phối trộn: không pha chung với streptomycin và không phun streptomycin cùng ngày.
Với 6-BA nguyên liệu dạng bột, cần hòa tan hoàn toàn và tính đúng hàm lượng hoạt chất khi quy đổi sang ppm. Muốn thử hỗn hợp với gibberellin như các nghiên cứu trên, có thể tham khảo GA4+7 nguyên liệu hoặc combo 6-BA + GA4+7.
Rủi ro cần theo dõi
Cành ngắn: mọi nghiệm thức chất điều hòa ở Cornell và Brazil đều cho cành ngắn hơn đối chứng; ở Brazil chỉ liều 6-BA cao nhất trên gốc M.9 cho cành gần đạt 20 cm.
Cây thấp hơn: trong thử nghiệm nhà kính của Carra và cộng sự (2023), 6-BA làm cây ghép thấp đi khoảng 15 cm (Early Red One) và 10 cm (Fuji) ở một trong ba mùa; đường kính thân không đổi.
Góc cành: Cornell ghi nhận góc cành được cải thiện, nhưng ở Brazil liều cao lại làm góc cành hẹp hơn trên đa số gốc ghép (trừ M.9).
Trôi thuốc: ở Washington và New York đã gặp triệu chứng trên cây Fuji, Macoun không phun do 6-BA trôi sang. Phun lúc lặng gió.
Lưu ý an toàn
6-BA dạng nguyên liệu phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm; đọc phiếu an toàn hóa chất (SDS) trước khi dùng. Mang găng tay, khẩu trang, kính khi cân, pha và phun; rửa tay, dụng cụ sau khi dùng; cất nơi khô, xa trẻ em. Ghi chép ngày phun, nồng độ và lô cây để đánh giá.
Tóm lại
Phun 6-BA vào ngọn cây giống táo giúp phá ưu thế ngọn, tạo cành bên ngay năm ươm. Cần phun lặp lại theo nhịp vươn của ngọn; trong các nghiên cứu, 500 ppm (Cornell) đến 1.200 mg/L (Serbia) đã cho kết quả, còn 300 mg/L quá thấp. Hiệu quả khác nhau theo giống, gốc ghép và nhiệt độ, kèm cành ngắn hơn, nên luôn thử lô nhỏ trước.
Cần trao đổi cách dùng tham khảo, nhà vườn gọi hoặc nhắn hotline CVGreen 0362180001; mua combo sẽ được gửi kèm tờ hướng dẫn pha chế và sử dụng.
Tài liệu tham khảo: Cornell Cooperative Extension, Lake Ontario Fruit Program – Use of PGRs to Induce Branching in the Nursery (M. Miranda Sazo, 2019); Radivojević D. và cộng sự – The influence of BA and BA+GA4+7 on formation of sylleptic shoots on one-year-old apple nursery trees, Journal of Agricultural Sciences (Belgrade) 60(1), 2015; Rufato L. và cộng sự – Lateral branch induction at nursery with growth regulators in 'Maxi Gala' apple trees grafted on four rootstocks, Scientia Horticulturae 253, 2019; Carra B. và cộng sự – Improving feathering in different nursery apple trees by plant growth regulators, Revista Brasileira de Fruticultura 45, 2023.
Ảnh minh họa: Glysiak, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).
6-BA CVGreen GA4+7 chất điều hòa sinh trưởng cytokinin cây giống táo kỹ thuật hoóc-môn phân cành vườn ươm ưu thế ngọn