Bỏ qua tới nội dung chính
Miễn phí vận chuyển đơn từ 800.000đ (đơn hàng nặng: từ 80.000đ/kg). Đơn chưa đạt: phí vận chuyển theo thực tế.
Tư vấn miễn phí 0362180001 Zalo Đăng nhập Giỏ hàng 0 sản phẩm
Hữu cơ (organic), vi sinh Combo sản phẩm Dinh dưỡng trung, vi lượng Hormones cây trồng Growth Inhibitors (Chất ức chế sinh trưởng) Phân bón và các hóa chất khác Loang trải, thấm sâu

6-BA nhân chồi chuối cấy mô: liều, số lần cấy chuyền và biến dị

Kỹ thuật hoóc-môn sinh trưởng

Chồi cây nuôi cấy mô trong bình tam giác chứa môi trường thạch

6-BA quyết định tốc độ nhân chồi chuối in vitro, nhưng liều cao và cấy chuyền nhiều lần làm tăng cây lùn, cây dị dạng, thủy tinh hóa. Cách kiểm soát theo tài liệu FAO/IAEA.

Cây chuối giống cấy mô đã thành lựa chọn phổ biến vì sạch bệnh, đồng đều và nhân nhanh. Khâu quyết định tốc độ nhân là giai đoạn nhân chồi in vitro, và chất điều khiển giai đoạn này gần như luôn là cytokinin 6-BA (6-benzylaminopurine, còn gọi BAP). Dùng 6-BA đúng giúp một đỉnh sinh trưởng cho ra hàng trăm, hàng nghìn cây con. Dùng quá tay hoặc cấy chuyền quá nhiều lần lại làm tăng tỷ lệ cây biến dị – thứ mà nhà vườn chỉ phát hiện khi cây đã ra đồng.

6-BA làm gì trong bình nuôi cấy chuối?

Chuối có ưu thế ngọn rất mạnh: một đỉnh sinh trưởng đặt lên môi trường không có cytokinin thường chỉ mọc thành một cây. Khi bổ sung 6-BA vào môi trường MS, cytokinin phá ưu thế ngọn, kích các mầm bên và mầm bất định ở gốc chồi phát triển thành cụm.

Theo tài liệu kỹ thuật của FAO/IAEA về nuôi cấy mô chi phí thấp, quy trình chuối thường gồm các giai đoạn: khử trùng và khởi động đỉnh sinh trưởng, nhân chồi có cytokinin, ra rễ (giảm hoặc bỏ cytokinin, có thể thêm auxin), rồi huấn luyện cây con ngoài vườn ươm. Các phác đồ được công bố dùng 6-BA ở mức vài mg/L cho giai đoạn nhân; mức cụ thể khác nhau theo giống và phòng thí nghiệm, nên mỗi cơ sở phải tự tối ưu trên giống của mình.

Biến dị dòng soma – cái giá của việc nhân quá nhanh

Cây chuối nhân giống in vitro có thể xuất hiện các cây khác với cây mẹ, gọi là biến dị dòng soma. Các tổng quan về nuôi cấy chuối của Israeli, Lahav và Reuveni mô tả nhiều kiểu cây lạ, phổ biến nhất ở nhóm Cavendish là cây lùn, ngoài ra có lá dị dạng, lá sọc, bẹ thân đổi màu, buồng nhỏ hoặc trổ không bình thường.

Những yếu tố được các nghiên cứu gắn với tỷ lệ cây biến dị cao hơn:

  • Số lần cấy chuyền nhiều. Mỗi chu kỳ nhân thêm cơ hội cho đột biến tích lũy; nhiều phòng thí nghiệm vì thế giới hạn số lần cấy chuyền và số cây con lấy từ một đỉnh sinh trưởng ban đầu.

  • Nồng độ cytokinin cao. 6-BA liều cao thúc nhân nhanh nhưng dễ tạo mô sẹo xen giữa các chồi. Chồi tái sinh từ mô sẹo có nguy cơ biến dị cao hơn chồi mọc trực tiếp từ mầm bên.

  • Giống. Một số giống, đặc biệt trong nhóm Cavendish, nhạy với biến dị hơn các giống khác.

Tỷ lệ biến dị dao động rất rộng giữa các công bố; không có con số chung cho mọi phòng thí nghiệm.

Các vấn đề khác khi 6-BA quá liều

  • Thủy tinh hóa (hyperhydricity). Chồi mọng nước, trong, giòn, khó ra rễ và chết nhiều khi ra vườn ươm. Cytokinin cao là một trong các nguyên nhân được ghi nhận, bên cạnh độ ẩm bình cao và thạch loãng.

  • Chồi nhỏ, chen chúc. Cụm chồi dày nhưng từng chồi yếu, tách ra khó sống.

  • Tồn dư cytokinin ảnh hưởng ra rễ. Chồi vừa rời môi trường nhân có 6-BA cao thường ra rễ chậm; vì vậy giai đoạn ra rễ cần môi trường giảm hoặc bỏ cytokinin.

Tổng quan của Aremu và cộng sự trên tạp chí Plant Cell, Tissue and Organ Culture cho rằng nhóm topolin (cytokinin thơm như meta-topolin) có thể giảm một số vấn đề như thủy tinh hóa và kém ra rễ ở nhiều loài, trong đó có chuối. Đây là hướng đang được nghiên cứu, kết quả phụ thuộc giống, chưa phải quy trình chuẩn thay 6-BA.

Gợi ý thực hành cho cơ sở nuôi cấy và nhà vườn

Trong phòng thí nghiệm

  • Tối ưu 6-BA ở mức thấp nhất còn cho hệ số nhân chấp nhận được, thay vì chạy theo số chồi tối đa.

  • Ghi sổ số lần cấy chuyền của từng dòng; khi đạt giới hạn mà phòng thí nghiệm đặt ra thì khởi động lại từ đỉnh sinh trưởng mới.

  • Ưu tiên chồi mọc từ mầm bên, loại bỏ khối mô sẹo khi tách cụm.

  • Giai đoạn ra rễ dùng môi trường giảm cytokinin; nếu bổ sung auxin thì theo quy trình đã kiểm chứng của cơ sở.

Ở vườn ươm và khi mua cây giống

  • Loại bỏ cây có dấu hiệu lạ ở vườn ươm: lá hẹp, dày bất thường, lá sọc, cây lùn hẳn so với lô.

  • Ngoài đồng, đánh dấu và thay sớm các cây lùn, cây dị dạng để không mất công chăm cây không cho buồng đạt chuẩn.

Cơ sở tự pha môi trường có thể tham khảo nguyên liệu Cytokinin 6BA 98% cho giai đoạn nhân chồi và Auxin IAA 99% cho giai đoạn ra rễ khi quy trình có dùng auxin.

Lưu ý an toàn

  • Cân 6-BA dạng bột trong tủ hoặc nơi kín gió, đeo găng tay, khẩu trang và kính; tránh hít bụi.

  • 6-BA tan kém trong nước, thường được hòa tan bằng một lượng nhỏ dung dịch kiềm hoặc axit loãng trước khi pha dung dịch gốc; thao tác với kiềm, axit phải có đồ bảo hộ.

  • Dán nhãn rõ dung dịch gốc (tên chất, nồng độ, ngày pha), bảo quản lạnh, kín, xa thực phẩm.

  • Khi dùng 6-BA ngoài đồng cho các mục đích khác, tuân thủ liều và thời gian cách ly theo nhãn sản phẩm đã đăng ký.

Tóm lại

6-BA là "động cơ" của giai đoạn nhân chồi chuối cấy mô: phá ưu thế ngọn để một đỉnh sinh trưởng cho ra nhiều cây con. Nhưng nhân càng nhanh, càng nhiều lần, cytokinin càng cao thì nguy cơ cây biến dị, thủy tinh hóa và kém ra rễ càng tăng. Cách làm an toàn là dùng 6-BA ở mức vừa đủ, giới hạn số lần cấy chuyền, tránh tái sinh từ mô sẹo và loại cây lạ ngay từ vườn ươm.

Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.

Tài liệu tham khảo: FAO/IAEA – Low cost options for tissue culture technology in developing countries (IAEA-TECDOC-1384); Vuylsteke D. – Shoot-tip culture for the propagation, conservation and exchange of Musa germplasm (IBPGR); Israeli Y., Lahav E., Reuveni O. – In vitro culture of bananas, trong Bananas and Plantains (Chapman & Hall); Aremu A.O. và cộng sự – Topolins: a panacea to plant tissue culture challenges?, Plant Cell, Tissue and Organ Culture.

Ảnh minh họa: Syed Sajidul Islam, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

6-BA BAP CVGreen biến dị dòng soma chuối cấy mô cytokinin cấy chuyền nhân chồi in vitro nuôi cấy mô chuối thủy tinh hóa

Tính pha