GA3 cho anh đào ngọt: quả cứng hơn, lùi ngày chín, đúng thời điểm
Phun GA3 ở giai đoạn màu rơm giúp anh đào ngọt cứng quả, to quả nhưng chín muộn vài ngày. Tóm tắt thời điểm, nồng độ đã thử nghiệm và rủi ro cần biết.
Với anh đào ngọt (Prunus avium), độ cứng quả quyết định gần như mọi thứ sau thu hoạch: quả mềm dễ dập khi hái, khi đóng gói, khi chở xa và bán được giá thấp hơn. Từ đầu thập niên 1970, Ed Proebsting tại Đại học Bang Washington (WSU) là một trong những người đầu tiên báo cáo việc phun axit gibberellic (GA3) cho anh đào ngọt để quả cứng hơn và chín muộn lại vài ngày.
Vì sao GA3 làm quả anh đào cứng hơn?
Quả anh đào lớn theo ba pha. Pha I là phân chia tế bào; pha II là giai đoạn hạch cứng lại, quả gần như đứng kích thước; pha III là giai đoạn tế bào thịt quả giãn nhanh, quả đổi màu và tích đường. GA3 phun đúng lúc chuyển từ pha II sang pha III làm chậm các quá trình gắn với chín: diệp lục mất chậm hơn, màu đỏ lên chậm hơn và thành tế bào giữ cấu trúc lâu hơn. Kết quả là quả hái ra cứng hơn, và ở nhiều giống còn to hơn, nhưng ngày thu hoạch lùi lại vài ngày.
Thời điểm: giai đoạn "màu rơm"
Mốc được dùng phổ biến là giai đoạn màu rơm (straw color): quả chuyển từ xanh trong sang vàng nhạt như rơm, trước khi ửng hồng. Tài liệu trình bày của Đại học Guelph (Canada) mô tả đây là cuối pha II, lúc hạch cứng, và lưu ý GA3 kém hiệu quả hơn trên các giống chín sớm, vì pha này của chúng diễn ra rất ngắn.
Phun quá sớm hay quá muộn đều làm giảm tác dụng. Một thí nghiệm trên giống ‘Sweetheart’ ghi nhận các lần phun sớm hơn trong khoảng cửa sổ cho quả to và cứng nhất; quả xử lý đạt độ chín thu hoạch muộn hơn đối chứng khoảng 5 ngày, đồng thời to hơn, nặng hơn và cứng hơn.
Nồng độ đã được thử nghiệm
Các tài liệu không thống nhất một con số, vì liều phụ thuộc giống, vùng, sản phẩm đăng ký và lượng nước phun. Một số mốc được công bố:
Một nghiên cứu liên quan đến vùng Tây Bắc Thái Bình Dương (Mỹ) nêu khuyến cáo chung là 20 ppm GA3 ở giai đoạn màu rơm.
Tài liệu của Đại học Guelph liệt kê dải 42–126 ppm (tương ứng 16–48 g hoạt chất/mẫu Anh).
Một nghiên cứu tại Chile trên giống ‘Bing’: chia hai lần, mỗi lần 15 ppm (lúc hạch cứng và lúc màu rơm), cải thiện kích thước quả và tích lũy chất rắn hòa tan tốt hơn một lần phun 30 ppm.
Điểm đáng chú ý từ thí nghiệm Chile: chia liều theo hai mốc có thể hiệu quả hơn dồn một lần liều cao. Khi áp dụng thực tế, liều theo nhãn sản phẩm được phép dùng.
Nghiên cứu mới: độ cứng và vết dập
Năm 2024, nhóm Carrión-Antolí và cộng sự công bố trên tạp chí Agronomy (truy cập mở) kết quả phun GA3 trước thu hoạch trên hai giống, trong đó có ‘Lapins’. Các điểm chính:
GA3 làm lùi thu hoạch 2–4 ngày ở cả hai giống; riêng ‘Lapins’ có quả to hơn rõ.
Quả xử lý có mô-đun đàn hồi và sức chịu lực cao hơn lúc thu hoạch, gần như không phụ thuộc nồng độ phun trong khoảng thử.
Hiệu ứng độ cứng còn giữ được sau 35 ngày bảo quản ở 0 °C cộng thêm 3 ngày bày bán ở 15 °C.
Quả hái sớm (màu đỏ – nâu đỏ) cứng hơn nhưng lại nhạy với vết dập cơ học hơn quả hái ở độ chín muộn hơn (nâu đỏ đậm). Nghĩa là "cứng" không đồng nghĩa với "chịu va đập".
Những điều cần cân nhắc trước khi phun
Lùi ngày hái là đánh đổi: quả cứng và to hơn nhưng chín muộn vài ngày.
Giống chín sớm đáp ứng kém: theo Đại học Guelph, đầu tư GA3 cho nhóm giống này thường không đáng.
Độ chín khi hái vẫn quan trọng: nghiên cứu 2024 cho thấy hái quá sớm làm quả dễ dập dù đã xử lý; GA3 không thay được việc chọn đúng độ chín và thao tác nhẹ tay.
Để cây đối chứng: giữ vài cây không phun để so ngày chín và độ cứng quả.
Cách pha và phun
Nồng độ ppm trong nghiên cứu tính theo hoạt chất (1 ppm = 1 mg/lít). Ví dụ quy đổi: 20 ppm từ GA3 40% dạng bột tan là khoảng 50 mg bột cho mỗi lít nước; từ GA3 90% là khoảng 22 mg/lít, cần hòa tan trước bằng một ít cồn.
Dùng nước trung tính hoặc hơi chua, pha đủ dùng trong ngày; GA3 kém bền trong môi trường kiềm.
Phun ướt đều chùm quả lúc mát, tránh lúc sắp mưa.
Lưu ý an toàn
Đọc kỹ nhãn: liều, số lần phun tối đa trong vụ, cây được đăng ký và thời gian cách ly trước thu hoạch.
Đeo găng tay, khẩu trang, kính bảo hộ khi cân bột và khi phun; rửa tay, tắm và thay quần áo sau khi làm việc.
Với quả xuất khẩu, kiểm tra quy định dư lượng của nước nhập khẩu trước khi đưa GA3 vào quy trình.
Tóm lại
GA3 phun đúng giai đoạn màu rơm giúp anh đào ngọt cứng quả hơn, nhiều giống to quả hơn, đổi lại thu hoạch muộn khoảng 2–5 ngày. Các mức đã công bố trải từ 15–20 ppm (có thể chia hai lần) đến 42–126 ppm trong tài liệu của Đại học Guelph, nên liều thực tế phải theo nhãn sản phẩm đăng ký. GA3 không thay được việc hái đúng độ chín và xử lý nhẹ tay.
Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.
Tài liệu tham khảo: Carrión-Antolí A. và cộng sự – nghiên cứu GA3 trước thu hoạch trên độ cứng và tổn thương cơ học của anh đào ngọt, Agronomy 14(11):2738 (2024); University of Guelph – Influence of gibberellic acid (GA3) on fruit quality of sweet cherries; Michigan State University – tài liệu hội thảo vườn cây Northwest Michigan Orchard & Vineyard Show 2009 (Cline); Journal of the American Pomological Society – nghiên cứu GA3 trên anh đào ngọt ‘Sweetheart’ và ‘Bing’; Proebsting E.L. – Washington State University Extension (1972).
Ảnh minh họa: hedera.baltica, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).
CVGreen GA3 anh đào anh đào ngọt axit gibberellic bảo quản anh đào chất điều hòa sinh trưởng giai đoạn màu rơm gibberellin lùi ngày thu hoạch quả cứng hơn