GA3 tăng đậu quả việt quất rabbiteye: thời điểm và nồng độ
GA3 giúp việt quất rabbiteye giữ lại hoa khi thụ phấn kém hoặc sau sương giá. Nghiên cứu Đại học Georgia chỉ ra thời điểm, nồng độ và giới hạn cần biết.
Việt quất nhóm rabbiteye (Vaccinium virgatum, tên cũ V. ashei) nở hoa nhiều nhưng đậu quả thường thấp hơn kỳ vọng. Nguyên nhân chính nằm ở thụ phấn: phần lớn giống rabbiteye tự thụ kém, cần phấn của giống khác và cần ong làm việc đủ trong mùa hoa. Từ thập niên 1990, Đại học Georgia (Mỹ) đã nghiên cứu dùng axit gibberellic (GA3) để giữ lại một phần vụ trong những tình huống này.
GA3 làm gì trên hoa việt quất?
Ở quả bình thường, hạt đang phát triển sau thụ tinh tiết ra gibberellin và auxin, phát tín hiệu cho bầu nhụy lớn lên thành quả. Khi hoa không được thụ phấn, tín hiệu này thiếu và hoa rụng. Phun GA3 từ bên ngoài thay thế một phần tín hiệu đó, khiến bầu nhụy vẫn phát triển thành quả dù không có (hoặc có rất ít) hạt. Hiện tượng này gọi là tạo quả đơn tính (parthenocarpy).
Cần hiểu đúng: GA3 không làm cây ra thêm hoa và không thay được thụ phấn. Nó chỉ "giữ" những hoa lẽ ra sẽ rụng vì thụ phấn thiếu hoặc hoa bị hại một phần.
Những gì nghiên cứu đã ghi nhận
Phun lúc hoa sắp nở
Nhóm của D. Scott NeSmith và Gerard Krewer (Đại học Georgia) thử GA3 trên giống ‘Tifblue’, phun ở giai đoạn phát triển hoa 5–6, tức chùm hoa đã tách, tràng hoa sắp mở. Trong nhà kính, các mức thử là 0, 84, 168 và 251 mg/lít; ngoài đồng, lượng hoạt chất được quy theo ha với lượng nước phun khoảng 375 lít/ha. Kết quả cho thấy đậu quả tăng theo liều, và hai lần phun ở 150–200 mg/lít cho đáp ứng tối đa, tương đương khoảng 50–70 g hoạt chất/ha ở lượng nước nói trên.
Một thí nghiệm khác trên tám giống rabbiteye, đăng trên tạp chí của Hội Pomology Hoa Kỳ, phun một lần 250 mg/lít ở giai đoạn 5–6 (ngay trước khi hoa nở) và ghi nhận đậu quả tăng; lần phun thứ hai sau 7–10 ngày tăng thêm đậu quả ở hầu hết các giống, trừ ‘Premier’ và ‘Woodard’. Nghĩa là đáp ứng khác nhau theo giống.
Cứu vụ sau sương giá
Năm 1995, NeSmith và Krewer công bố trên tạp chí HortScience rằng hoa rabbiteye bị hại do giá rét hoặc tổn thương cơ học, khi được phun GA3 (chế phẩm 4% pha ở 250 mg/lít), đậu quả nhiều hơn rõ rệt so với hoa bị hại không xử lý. Từ đó, khuyến nông Đại học Bang Michigan (MSU) tổng hợp khuyến cáo cho rabbiteye: phun ngay sau đợt sương giá gây hại và nhắc lại sau khoảng 10–18 ngày.
Có một chi tiết dễ bỏ qua: NeSmith đề nghị chờ vài ngày sau đợt rét rồi mới phun, để hoa còn lành kịp thụ phấn tự nhiên. Lý do: GA3 có xu hướng làm giảm phần nào quá trình thụ phấn bình thường.
Kỳ vọng thực tế và giới hạn
Mức tăng khiêm tốn: theo MSU, khi GA3 có lợi, năng suất thường chỉ tăng khoảng 10–20%. Có năm hiệu quả không rõ hoặc không có.
Không bù được thiệt hại nặng: theo các trao đổi của NeSmith, hoa bị hại khoảng 50–60% vẫn có thể cứu được một phần; hại nặng hơn thì rất khó. Rét xuống dưới khoảng -4 °C (24 °F) thì GA3 cũng không giúp được.
Chủ yếu là dữ liệu rabbiteye: khuyến cáo sau sương giá được xây dựng cho rabbiteye; MSU lưu ý kỹ thuật này chưa được nghiên cứu trên việt quất highbush phương bắc. Với các giống southern highbush đang trồng ở vùng cao, nhà vườn nên thử quy mô nhỏ trước.
Quả không hạt: quả đơn tính ít hoặc không có hạt; ở việt quất, kích thước quả thường gắn với số hạt, nên không nên kỳ vọng GA3 làm quả to hơn.
Luôn để hàng đối chứng: MSU khuyên để lại vài hàng không phun để so sánh.
Cách pha và phun
Nồng độ trong nghiên cứu tính theo hoạt chất. Ví dụ quy đổi: để có dung dịch 150–200 mg GA3/lít từ GA3 40% dạng bột tan, cần khoảng 0,375–0,5 g bột cho mỗi lít nước; với GA3 90% thì khoảng 0,17–0,22 g/lít, nhưng dạng 90% cần hòa tan trước bằng một ít cồn. Đây chỉ là phép tính theo nồng độ trong thí nghiệm; khi dùng sản phẩm thương mại, liều và số lần phun theo nhãn được đăng ký tại nơi sử dụng.
Pha vừa đủ dùng trong ngày; GA3 kém bền trong dung dịch kiềm, nên dùng nước trung tính hoặc hơi chua.
Phun ướt đều chùm hoa, tránh nắng gắt; theo nghiên cứu, cây hấp thu GA3 nhanh trong vài giờ đầu nên chọn lúc không mưa ngay sau phun.
Lưu ý an toàn
Đọc kỹ nhãn: liều, số lần phun tối đa, cây trồng được phép dùng và thời gian cách ly trước thu hoạch.
Mang găng tay, khẩu trang, kính khi cân bột và khi phun; rửa tay, thay quần áo sau khi làm việc.
Hạn chế phun khi ong đang hoạt động mạnh trên hoa; ong vẫn là yếu tố quyết định đậu quả của rabbiteye.
Tóm lại
GA3 là công cụ "cứu vụ" cho việt quất rabbiteye khi thụ phấn kém hoặc hoa bị hại vừa phải, với dữ liệu nghiên cứu khá rõ: phun quanh giai đoạn hoa 5–6, mức 150–250 mg/lít, thường hai lần cách nhau 7–18 ngày tùy tình huống. Mức tăng thường chỉ 10–20%, đáp ứng khác theo giống và thiệt hại nặng thì không cứu được. Bố trí đủ giống thụ phấn chéo và đàn ong vẫn là nền tảng; GA3 chỉ là lớp bảo hiểm thêm.
Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.
Tài liệu tham khảo: NeSmith D.S., Krewer G. – Response of rabbiteye blueberry (Vaccinium ashei Reade) to gibberellic acid rate, Acta Horticulturae 446 (1997); NeSmith D.S., Krewer G. – Gibberellic acid-induced fruit set of rabbiteye blueberry following freeze and physical injury, HortScience 30(6) (1995); Journal of the American Pomological Society – Fruit set of eight rabbiteye blueberry cultivars in response to gibberellic acid application; Michigan State University Extension – Gibberellin to increase blueberry fruit set; University of Georgia CAES – trao đổi về GA3 cứu vụ việt quất sau sương giá.
Ảnh minh họa: Jason, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).
CVGreen GA3 việt quất axit gibberellic chất điều hòa sinh trưởng gibberellin kỹ thuật việt quất quả đơn tính sương giá hoa tăng đậu quả việt quất rabbiteye