S-ABA chống héo hoa chậu, cây con: nồng độ, thời điểm, rủi ro

Hoa chậu và cây con trong khay hay hỏng ở khâu sau sản xuất: chở đi xa, nằm trên kệ bán vài ngày không ai tưới. Héo rũ một lần là lá cháy mép, hoa xuống sắc, khó bán. Các nhóm nghiên cứu ở Mỹ đã thử S-ABA (dạng có hoạt tính của axit abscisic, tên thương mại ConTego của Valent BioSciences) để cây giữ nước thêm vài ngày. Bài này chỉ bàn mục đích chống héo, khác với dùng S-ABA lên màu nho.

Cơ chế: đóng khí khổng, cây hút nước chậm lại

ABA là hoóc-môn cây tự sinh khi thiếu nước, làm khí khổng khép lại để giảm thoát hơi nước. Xử lý S-ABA từ ngoài tạo tín hiệu tương tự trước khi cây gặp hạn. Thí nghiệm trên cẩm tú cầu của van Iersel và cs. (2009, Đại học Georgia):

• Tưới gốc ABA 125–1.000 ppm làm độ dẫn khí khổng giảm 50–80% so với tưới nước lã trong 5 ngày đầu.

• Cây đối chứng dùng hết nửa lượng nước hữu dụng trong chậu sau 7 ngày; cây tưới 1.000 ppm mất 14 ngày.

• Cây đối chứng héo sau 12 ngày ngưng tưới; cây tưới ABA héo muộn dần theo nồng độ, tới 23 ngày ở mức 1.000 ppm.

• Riêng phun lá trong thí nghiệm này ít ảnh hưởng tới khí khổng và không kéo dài thời gian đến khi héo.

Kết quả trên hoa thảm, hoa chậu

Waterland và cs. (2010, HortScience) xử lý S-ABA 500 ppm bằng cách phun hoặc tưới gốc cho ngọc thảo, phong lữ hạt, dạ yên thảo, vạn thọ Pháp, xác pháo (Salvia splendens) và pansy, rồi ngưng tưới:

• Cả sáu loài chậm héo 1,7–4,3 ngày so với cây không xử lý.

• Phong lữ, vạn thọ, pansy bị vàng lá. Ở phong lữ và vạn thọ, riêng thiếu nước đã gây vàng tương đương hoặc nặng hơn; ở pansy, S-ABA gây vàng nặng hơn cả thiếu nước.

Nghiên cứu tiếp theo trên pansy và viola cho thấy mọi mức đã thử đều gây vàng lá: phun 250 hoặc 500 ppm, tưới gốc 125 hoặc 250 ppm. Cây con giai đoạn khay và cây chậu 11 cm đã có hoa đều bị, nặng hơn ở cây thành phẩm.

Nhãn đăng ký tại Mỹ

• ConTego Pro SL (EPA chấp thuận 2010, 10% S-ABA) chỉ dùng cho cây cảnh: hoa chậu, hoa thảm, cây lâu năm, cây vườn ươm, cây lá. Nhãn hướng dẫn phun lá lên cây đã tưới đủ nước; nồng độ và lượng dung dịch theo bảng pha ghi trên nhãn cho từng nhóm cây.

• ConTego SL (bản 11/2019) cho cây con rau trong nhà màng, giảm sốc khi trồng: phun lá hoặc qua tưới phun mưa 24–72 giờ trước khi xuất cây; tối đa 1.000 ppm cho bầu bí, cải bắp, súp lơ và 2.000 ppm cho cà chua, ớt, rau ăn lá; 2–10 quart dung dịch cho 100 ft² (khoảng 0,2–1 lít/m²).

Tưới gốc là cách nhiều thí nghiệm dùng; khi áp dụng thực tế chỉ làm đúng cách và liều mà nhãn sản phẩm đang có cho phép. Cả hai nhãn đều yêu cầu thử trên số ít cây trước.

Thời điểm xử lý

• Tưới đủ nước trước, chỉ xử lý cây khỏe. Nhãn cấm dùng cho cây đang bị nóng, thiếu nước, sâu bệnh vì cây đáp ứng kém hoặc dễ ngộ độc.

• Phun lúc mát (sáng sớm, chiều tối), ẩm độ khá, lặng gió để thuốc khô chậm, thấm tốt. Trời nóng khô làm hiệu lực ngắn hơn.

• Không tưới phun từ trên xuống ít nhất 6 giờ sau khi phun.

Rủi ro cần cân nhắc

• Vàng lá: pansy, viola nhạy nhất; cẩm tú cầu vàng lá già khi tưới gốc 500–1.000 ppm; nhãn rau cảnh báo vàng lá mầm, lá dưới.

• Cách hạn chế vàng lá đã thử: trên pansy, viola, xử lý trước hỗn hợp BA + GA4+7 (5 hoặc 10 mg/L) rồi mới xử lý S-ABA thì ngăn được vàng lá; dùng riêng BA, riêng GA4+7 hay riêng 1-MCP thì không. Đây là kết quả thí nghiệm, không phải hướng dẫn trên nhãn ConTego; nguyên liệu 6-BA, GA4+7 chỉ dùng theo nhãn chế phẩm đã đăng ký và thử trên vài cây trước.

• Héo ngược khi tưới gốc đậm đặc: Astacio và van Iersel (2011) tưới gốc ABA cho cà chua; từ 500 mg/L trở lên cây héo trong 24 giờ dù giá thể đủ nước, vì ABA làm rễ dẫn nước kém (giảm 78% ở 1.000 mg/L). Tăng liều không có nghĩa là chống héo tốt hơn.

• Chậm sinh trưởng: nhãn ghi S-ABA làm chậm trao đổi chất, cây con chậm lớn; nếu xử lý nhiều lần, tổng lượng không vượt một lần liều tối đa.

• Phối trộn: nhãn cây cảnh không cho pha chung sản phẩm khác ngoài chất bám dính phù hợp; nhãn rau cấm pha với chế phẩm chứa ion nhôm, đồng, sắt.

Lưu ý an toàn

• Đọc kỹ nhãn; chỉ dùng sản phẩm S-ABA được phép lưu hành, đúng cây ghi trên nhãn, không vượt liều tối đa. Nhãn ConTego Pro SL chỉ cho cây cảnh, không cho cây làm thực phẩm.

• Sản phẩm gây kích ứng mắt mức vừa: mặc áo dài tay, quần dài, giày, đeo kính bảo hộ; nhãn rau yêu cầu thêm găng tay chống hóa chất. Dính mắt thì rửa nhẹ bằng nước sạch 15–20 phút.

• Không phun xuống nguồn nước, không đổ nước rửa bình ra ao, mương; tuân thủ thời gian cách ly và thời gian vào lại khu xử lý theo nhãn.

Tóm lại

• S-ABA đóng khí khổng, giúp cây chậm héo: 1,7–4,3 ngày ở hoa thảm, 11 ngày ở cẩm tú cầu tưới gốc 1.000 ppm.

• Xử lý cây khỏe, đã tưới đủ, trước khi chở đi hoặc bày bán, theo đúng cách và liều trên nhãn.

• Rủi ro chính là vàng lá (nặng ở pansy, viola) và chậm lớn; luôn thử vài cây trước khi làm cả lô.

Cần tư vấn chọn chất điều hòa sinh trưởng phù hợp, nhà vườn liên hệ CVGreen qua số tư vấn trên website.

Tài liệu tham khảo: Waterland và cs. (2010), HortScience 45(3):409–413; Waterland và cs. (2010), HortScience 45(6):925–933; van Iersel và cs. (2009), Journal of Environmental Horticulture 27(4):234–238; Astacio và van Iersel (2011), HortScience 46(12):1640–1645; U.S. EPA, nhãn ConTego Pro SL và ConTego SL.

Ảnh minh họa: Chatarji Ashokkumar, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).