Cây cà phê bị vàng lá sau thu hoạch: Nhận biết Hoa sinh lý và quy trình xử lý hiệu quả

Sau thu hoạch, nhiều vườn cà phê xuất hiện hiện tượng vàng lá, rũ lá, héo cành. Có vườn chỉ vàng nhẹ rồi tự hồi phục, nhưng cũng có vườn vàng nặng, cây suy kiệt, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phân hóa mầm hoa và ra hoa đồng loạt.

Việc hiểu đúng đâu là vàng sinh lý bình thường và đâu là vàng bất thường do suy rễ, kết hợp quy trình phục hồi – dinh dưỡng – phân hóa mầm hoa hợp lý, sẽ quyết định hiệu quả vụ hoa và năng suất niên vụ sau.

Vì sao sau thu hoạch cây cà phê thường vàng lá, rũ lá

Sau khi thu hoạch xong, cây cà phê bước vào giai đoạn chuyển hóa quan trọng:

• phục hồi sau thời gian mang trái kéo dài

• chuẩn bị phân hóa mầm hoa cho vụ mới

• chịu tác động của điều kiện khô hạn và quá trình siết nước

Trong điều kiện thiếu nước, cây có xu hướng giảm thoát hơi nước và ưu tiên nuôi mầm hoa cùng bộ lá ngoài tán. Kết quả là một phần lá già bên trong tán sẽ vàng và rụng.

Tuy nhiên, nếu bộ rễ bị suy yếu do nấm bệnh rễ, tuyến trùng hoặc đất chua – chai, cây không hút và giữ được nước, hiện tượng vàng lá sẽ diễn ra mạnh hơn, kéo dài hơn và gây suy cây rõ rệt.

Dấu hiệu cây đã chuyển sang giai đoạn phân hóa mầm hoa

Một vườn cà phê đã sẵn sàng bước vào giai đoạn làm hoa thường có các biểu hiện:

• ngọn không còn chạy đọt mạnh

• các vị trí đầu cành chuyển từ sinh trưởng sang hình thành mầm hoa

• mầm hoa xuất hiện rõ, phân bố tương đối đều trên cành

Ngược lại, nếu cây vẫn liên tục ra đọt non, cây vẫn ưu tiên sinh trưởng, chưa sẵn sàng phân hóa mầm hoa. Việc siết nước hoặc dùng sản phẩm kích hoa ở giai đoạn này dễ làm cây suy.

Vàng lá sinh lý trong giai đoạn làm hoa

Biểu hiện vàng sinh lý

• lá vàng chủ yếu ở bên trong tán

• tỷ lệ lá vàng khoảng 10–20% tổng số lá

• lá ngoài tán vẫn xanh, cây nhìn tổng thể khỏe

• mầm hoa vẫn hình thành bình thường

Bản chất sinh lý

Đây là cơ chế tự nhiên của cây cà phê khi bước vào giai đoạn phân hóa mầm hoa. Cây chủ động rụng bớt lá già bên trong để dồn dinh dưỡng cho mầm hoa và bộ lá chức năng bên ngoài.

Trong trường hợp này, không cần tỉa lá, không cần can thiệp mạnh.

Vàng lá bất thường và nguy cơ suy cây

Biểu hiện vàng bất thường

• lá vàng quá nửa, có thể đến 2/3 số lá trên cành hoặc toàn cây

• vàng lan dần ra gần đầu cành

• cây rũ rõ rệt, sức sinh trưởng giảm mạnh

Nguyên nhân chính

• bộ rễ suy yếu, không hút được nước và dinh dưỡng

• thường liên quan đến nấm bệnh rễ, tuyến trùng, đất chua hoặc đất chai cứng

Nếu tiếp tục siết nước và ép phân hóa mầm hoa như cây khỏe, cây rất dễ suy kiệt, ra hoa kém hoặc chết cây.

Nguyên tắc xử lý: cứu cây trước, lấy hoa sau

Khi phát hiện cây vàng bất thường, cần áp dụng nguyên tắc:

• phân loại cây khỏe và cây suy

• không ép cây suy đi chung nhịp siết nước với cây khỏe

• ưu tiên phục hồi bộ rễ và bộ lá trước khi tính đến sản lượng hoa

Với cây suy, nên chấp nhận chỉ lấy khoảng 70–80% lượng hoa để giữ sức cây cho niên vụ sau.

Quy trình phục hồi cây suy bằng hoạt chất sinh lý

Dung dịch tưới gốc phục hồi rễ

Pha cho phuy 200 lít nước:

• kali humate: 0,5 kg

• bột rong biển: 200 g

• auxin IBA-K: 2 g

Liều tưới:

• mỗi cây 3–5 lít dung dịch, tùy đường kính tán

Tác dụng:

• kali humate cải thiện môi trường đất, tăng giữ nước và dinh dưỡng

• rong biển cung cấp hormone tự nhiên và vi lượng giúp cây hồi nhanh

• auxin IBA-K kích thích hình thành rễ mới, phục hồi hệ rễ bị suy

Kết hợp lân nung chảy khi cần

• bón 1 kg lân nung chảy mỗi gốc

• giúp tái tạo hệ rễ và tạo nền cho phân hóa mầm hoa về sau

Dinh dưỡng từ sau thu hoạch đến đợt tưới thứ hai

Giai đoạn sau thu hoạch

• nếu trong năm chưa bón lân, có thể bổ sung 1 kg lân/cây

• nếu đã bón lân cuối mùa mưa hoặc cận thu hoạch, giai đoạn này chưa cần bón thêm

Đợt tưới thứ nhất

• chủ yếu tưới nước

• chưa vội bón dinh dưỡng

• mục tiêu là tạo điều kiện ra hoa đồng loạt khi đủ điều kiện

Đợt tưới thứ hai (sau khoảng 20 ngày)

• bón NPK mùa khô làm nền

• kết hợp kali humate để tăng hiệu quả hấp thu

• đi 2 lần trong mùa khô để giữ sức cây và nuôi hoa

Phân hóa mầm hoa đúng bản chất sinh lý

Phân hóa mầm hoa không phải là ép hoa bằng mọi giá, mà là tạo tín hiệu sinh lý giúp cây chuyển từ sinh trưởng sang sinh thực.

Nguyên tắc chính:

• giảm đạm, hạn chế sinh trưởng

• tăng lân, kali và vi lượng điều tiết

• kết hợp siết nước hợp lý

Ở giai đoạn cây đã ngừng chạy đọt, bộ lá còn xanh và rễ khỏe, có thể sử dụng các sản phẩm phân hóa mầm hoa của Chelate Asia, với đặc điểm:

• lân cao dễ hấp thu

• kali hoạt tính giúp điều tiết sinh trưởng

• vi lượng chelate (Bo, Zn…) hỗ trợ hình thành mầm hoa đồng đều

Không sử dụng cho cây đang vàng nặng hoặc suy rễ.

Quản lý rêu và nấm hại cành bằng dung dịch bordeaux

Liều chuẩn:

• 200 lít nước: 1 kg đồng + 1 kg vôi

• 1000 lít nước: 5 kg đồng + 5 kg vôi

Nguyên tắc:

• hòa riêng đồng và vôi

• đổ dung dịch đồng vào dung dịch vôi, khuấy đều một chiều

• dung dịch đạt yêu cầu khi không chua, thiên kiềm

Lưu ý:

• hạn chế phun khi hoa đang cương hoặc chuẩn bị nở

• quản lý tốt rêu tảo giúp cành thông thoáng, dinh dưỡng vận chuyển tốt, hỗ trợ mầm hoa phát triển

Kết luận

Vàng lá sau thu hoạch có thể là hiện tượng sinh lý bình thường hoặc dấu hiệu cây đang suy. Việc nhận diện đúng và xử lý đúng sẽ quyết định khả năng phân hóa mầm hoa và ra hoa đồng loạt của vườn cà phê.

Áp dụng đúng quy trình:

• phân biệt vàng sinh lý và vàng bất thường

• phục hồi rễ bằng kali humate, rong biển và auxin IBA-K

• dinh dưỡng hợp lý theo từng đợt tưới

• phân hóa mầm hoa đúng thời điểm và đúng sinh lý

Sẽ giúp vườn cà phê ra hoa đều, cây khỏe và năng suất ổn định nhiều năm.