Big Sale
Kẽm là gì và vì sao cây trồng cần Kẽm?
Kẽm (Zn) là một trong những nguyên tố vi lượng thiết yếu đối với cây trồng. Mặc dù cây chỉ cần với lượng rất nhỏ nhưng Kẽm lại tham gia vào hàng trăm phản ứng sinh hóa khác nhau, đặc biệt liên quan đến đỉnh sinh trưởng, sự phát triển của lá non, bộ rễ và quá trình ra hoa.
Trong các nguyên tố vi lượng, Kẽm thường được xem là "nguyên tố của đỉnh sinh trưởng", bởi khi cây thiếu Kẽm, các triệu chứng đầu tiên thường xuất hiện ở đọt non và lá non.
Vai trò của Kẽm đối với cây trồng
Tham gia tổng hợp Auxin – hormone giúp cây phát triển
Vai trò nổi bật nhất của Kẽm là tham gia hoạt hóa nhiều enzyme liên quan đến quá trình tổng hợp Auxin (IAA).
Auxin là hormone điều khiển sự phân chia và kéo dài tế bào, giúp cây bật đọt, phát triển lá, hình thành bộ rễ và kéo dài cành.
Khi thiếu Kẽm, lượng Auxin giảm, tế bào phát triển chậm khiến cây xuất hiện hiện tượng lá nhỏ, đốt ngắn và chùn ngọn.
Hỗ trợ quang hợp và tạo năng lượng
Kẽm không tham gia trực tiếp vào cấu trúc của diệp lục nhưng là cofactor của rất nhiều enzyme liên quan đến quang hợp và trao đổi chất.
Nhờ đó cây sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, sinh trưởng khỏe hơn và tăng khả năng tích lũy chất khô.
Thúc đẩy phát triển lá non, đọt non và bộ rễ
Đỉnh sinh trưởng là nơi diễn ra quá trình phân chia tế bào mạnh nhất nên nhu cầu Kẽm tại đây rất cao.
Khi được cung cấp đầy đủ Kẽm, lá non phát triển cân đối, đọt bật khỏe, bộ rễ phát triển mạnh và khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng được cải thiện.
Hỗ trợ phân hóa mầm hoa, ra hoa và đậu quả
Ngoài vai trò đối với sinh trưởng, Kẽm còn tham gia vào quá trình phân hóa mầm hoa, nâng cao sức sống của hạt phấn và hỗ trợ quá trình thụ phấn, thụ tinh.
Nếu xét về vai trò đối với quá trình ra hoa và đậu quả, Kẽm thường được xếp sau Bo và Canxi nhưng vẫn là một nguyên tố rất quan trọng để cây ra hoa đồng đều và nâng cao tỷ lệ đậu trái.
Vì sao thiếu Kẽm đọt bị rụt mà thừa Kẽm đọt cũng ngưng phát triển?
Đây là hiện tượng khiến nhiều nhà vườn dễ nhầm lẫn.
Khi thiếu Kẽm, cây giảm tổng hợp Auxin nên đỉnh sinh trưởng hoạt động yếu, lá nhỏ, đốt ngắn và đọt phát triển chậm.
Ngược lại, khi thừa Kẽm, cây không bị "hãm đọt" theo cơ chế sinh lý mà bị ngộ độc. Hàm lượng Kẽm quá cao có thể làm tổn thương bộ rễ, đồng thời cản trở sự hấp thu Sắt, Đồng, Mangan và một số nguyên tố khác. Kết quả là đọt cũng ngừng phát triển.
Nói cách khác, thiếu Kẽm và thừa Kẽm đều có thể làm đọt chùn, nhưng nguyên nhân hoàn toàn khác nhau.
Phun Kẽm nồng độ cao có giúp hãm đọt không?
Trong thực tế, một số nhà vườn sử dụng Kẽm nồng độ cao để làm chậm sự phát triển của đọt.
Điều này có thể xảy ra nhưng nguyên nhân không phải vì Kẽm là chất điều hòa sinh trưởng mà do cây bị stress khi tiếp xúc với lượng Kẽm quá cao.
Hiệu quả thường không ổn định, phụ thuộc vào nồng độ, giống cây, tuổi lá và điều kiện thời tiết. Quan trọng hơn, việc lạm dụng Kẽm có thể gây ngộ độc và ảnh hưởng lâu dài đến sinh trưởng.
Nếu mục tiêu là khống chế sinh trưởng, nên sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng chuyên dụng thay vì cố tình gây stress bằng Kẽm.
Cây cần nhiều Kẽm không?
Không.
Tương tự Đồng, Sắt, Mangan hay Bo, Kẽm thuộc nhóm vi lượng nên cây chỉ cần với lượng rất nhỏ.
Trong khi một vườn cây mỗi năm có thể cần hàng chục kg đến hàng trăm kg Đạm, Lân và Kali thì lượng Kẽm cây thực sự hấp thu thường chỉ tính bằng vài chục đến vài trăm gram.
Mặc dù nhu cầu rất thấp nhưng thiếu Kẽm lại ảnh hưởng trực tiếp đến đỉnh sinh trưởng, khiến cây phát triển chậm và giảm năng suất.
Vì sao cây rất hay bị thiếu Kẽm?
Kẽm là một trong những nguyên tố vi lượng bị thiếu khá phổ biến.
Nguyên nhân chủ yếu không phải do đất không có Kẽm mà do Kẽm dễ bị cố định trong đất.
Hiện tượng này thường xảy ra khi:
-
Đất có pH cao.
-
Đất chứa nhiều vôi.
-
Bón quá nhiều Lân.
-
Đất nghèo chất hữu cơ.
-
Đất cát hoặc mưa nhiều làm thất thoát một phần Kẽm.
So với các nguyên tố vi lượng khác, Bo và Molypden thường dễ bị rửa trôi hơn Kẽm. Tuy nhiên Kẽm lại dễ bị cố định hơn nên nguy cơ thiếu Kẽm trong sản xuất vẫn rất cao.
Dấu hiệu thiếu Kẽm trên cây trồng
Do Kẽm ít di động trong cây nên triệu chứng thường xuất hiện trước trên lá non và đỉnh sinh trưởng.
Một số biểu hiện điển hình gồm:
-
Lá non nhỏ bất thường.
-
Đốt ngắn.
-
Chùn ngọn.
-
Lá mọc sít nhau tạo thành chùm.
-
Đọt phát triển yếu.
-
Bộ rễ kém phát triển.
-
Hoa ít và tỷ lệ đậu quả giảm.
Đây là những triệu chứng rất đặc trưng của thiếu Kẽm.
Kẽm có thể gây ngộ độc cho cây không?
Có.
Khi sử dụng quá nhiều, Kẽm có thể gây tổn thương bộ rễ, làm cây sinh trưởng chậm và gây mất cân đối dinh dưỡng do cạnh tranh hấp thu với Sắt, Đồng và Mangan.
Vì vậy, Kẽm cần được bổ sung đúng liều lượng. Không nên có suy nghĩ rằng càng nhiều Kẽm thì cây càng khỏe.
Các dạng Kẽm phổ biến trên thị trường
Hiện nay các sản phẩm Kẽm trong nông nghiệp có thể chia thành hai nhóm chính.
Nhóm Kẽm vô cơ
Phổ biến nhất là Kẽm Sunfat (ZnSO₄), ngoài ra còn có ZnO và một số dạng muối Kẽm khác.
Ưu điểm:
-
Giá thành thấp.
-
Hàm lượng Kẽm cao.
Nhược điểm:
-
Dễ bị cố định trong đất.
-
Hiệu quả hấp thu không cao trên đất kiềm hoặc nhiều vôi.
Nhóm Kẽm Chelate
Các sản phẩm phổ biến gồm Zn-EDTA và Zn-DTPA.
Ưu điểm:
-
Cây hấp thu tốt.
-
Ít bị kết tủa.
-
Hiệu quả cao khi phun qua lá hoặc trên đất khó hấp thu Kẽm.
Nhược điểm:
-
Giá thành cao hơn.
Nếu mục tiêu là bổ sung Kẽm hiệu quả, đặc biệt trên cây ăn trái và cây công nghiệp, các dạng Kẽm Chelate thường được ưu tiên hơn.
Kết luận
Kẽm là nguyên tố vi lượng tuy cây chỉ cần với lượng rất nhỏ nhưng lại có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của đỉnh sinh trưởng. Kẽm tham gia tổng hợp Auxin, thúc đẩy phát triển lá non, bộ rễ, hỗ trợ quang hợp, phân hóa mầm hoa và nâng cao tỷ lệ đậu quả.
Trong thực tế, thiếu Kẽm là tình trạng khá phổ biến do Kẽm dễ bị cố định trong đất. Việc lựa chọn đúng dạng Kẽm và bổ sung đúng liều lượng sẽ giúp cây sinh trưởng khỏe, bật đọt đồng đều, ra hoa tốt và đạt năng suất cao.
